ne yazık ki ülkemizde hazırlanış ilkeleri bilinmeyen, dünyadaki emsalleri ile ilgisiz hazırlanan söz betiği.
örneğin, ingilizce'de olup da, ingilizce sözlüklerde bulunmayan bir tek söz gösteremezsiniz, arapça, farsça için de durum aynıdır, fransızca'da iş daha da kapsamlı hâle getirilmiş, şu anda kullanılmayan, bilinmeyen, ancak fransızca'nın sığasında (kapasitesinde) bulunan sözcükler de şimdiden türetilip sözlüğe alınmıştır.
kimileri, ingilizce'deki söz varlığıyla türkçe'deki söz varlığını kıyaslayarak, türkçe'nin ne kadar güdük bir dil olduğundan dem vurur, birincisi ingilizce'nin yüzde doksanı latincedir, ikincisi, ingilizler sözlük değil, ansiklopedik sözlük hazırlarlar, yani ingilizce sözlüklerde l harfinde london, m harfinde manchester var iken, türkçe sözlüklerde a harfinde ankara dahi yoktur.
400.000 olduğu söylenen ingilizce sözcük sayısı, tek tek 400.000 değildir, meselâ trans- ile başlayan sözcük sayısı zaten 100'ü bulur, transmisyon, transfer, tranform ... ayrıca trans da latince'dir.
ayrıca, birleşik krallığa bağlı tüm topraklardan şehir adları da bulunur ingilizce sözlüklerde, cape town mesela, ancak bizim sözlüklerde ne ankara vardır ne de altay.
fransızların uyguladığı yöntemi biz de uygularsak, örneğin şu sözcükleri de sözlüpe almaız gerekir, misâl, eğlenmek'ten eğlence vardır, düşünmek'ten düşünce de, bu durumda okunmak'tan okunca sözlüğe farnsızların yaptığı gibi rezerv olarak konmalı, ileride bürüneceği anlam beklenmelidir.
kişisel olarak yaptığım üstünkörü çalışmaya göre, tüm köklerden bu gibi olası sözcükleri ekleyince yaklaşık 300.000 sözcüğümüz potansiyel olarak beklemededir, yani ingilizce'nin binbir dolambaçla ulşatığı söz sayısına türkçe sümkürerek ulaşır.
örneğin sırf yaz- kökünden gelebilecek, türeyebilecek ancak kullanımda olmayan potansiyel sözler bile 50'yi bulur, misâl; yazınca (roman, kompozisyon, senaryo v.b. olabilir), yazga (kalem, klavye, daktilo v.b. olabilir), yazışım (karşılıklı yazma), yazışımcı (msn olabilir, ya da faks), yazıntı (not, müsvette v.b. olabilir), yazgın (edip, edebiyatla ilgilenen v.b.), yazgan (katip, sekreter), yazganlık (sekreterya v.b.), yazılgan (defter, kağıt, karatahta gibi yazıl- ınabilen şeylerin genel adı olabilir ya da biri), ... bu gibi 50'yi aşkın sözcük türeyebilmektedir.yani bu sözcükler, sözlükte olmasa da türkçe'de vardır.
bunlara ek olarak, öz fransızca ya da ingilizce olup da sözlüklerde olmayan söz de yoktur, ancak öz türkçe olup unutulmuş ve kullanımdan düşmüş sözcük sayısı da kaba bir hesapla 30.000 kadardır ki bunlar köktür, ek alarak yeni sözcük türetimlerini eklersek buradan da kallavi bir sayı çıkar.meselâ liberty sözcüğü latince'den ingilizce'ye alınmıştır, ancak ingilizler freedom'ı da atmamış kullanmaktadırlar.bizde ise farsça ayna alınınca türkçe gözgü atılmıştır.
öte yandan, ingilizce'deki bu 400.000 terimin içinde 480 küsür türkçe sözcük vardır yoğurt, ayran, baklava, pastırma, başıbozuk, yeniçeri ... gibi, hatta sadece bir belgede geçen millet sözcüğü dahi vardır.
tüm bunlar bir yana, tdk sözlük hazırlama ilkelerinden habersiz olduğundan mevcut türkçe sözleri de azaltmaktadır, dilbilimde yazımdaşlık-eş yazımlılık (homografi) ve sesteşlik- eş seslilik (homofoni) vardır, bu konu iyi bilinmezse tdk'nın düştüğü hata yapılır.
örneğin türkçe'deki yüz sözcüğünün dört anlamı yoktur tam aksine, dört farklı yüz sözcüğü vardır. nasıl ki dördüz çocuklara tek nüfus kağıdı çıkarılmaz ise, bu sözcükler de ayrı ayrı maddelerde verilmelidir.tdk ise sanki bu sözcükler aynı kökten geliyormuş gibi tek maddeye yazıp 1) 2) 3) şeklinde numaralandırmaktadır, oysa numaralandırma, aynı kökten gelen, ya da aynı sözcüğün zaman içinde yan anlam kazanmasıyla oluşmuş kelimerde uygulanır.
surat, çehre, simâ anlamındaki yüz bir ayrı maddede, 99'dan sonra gelen sayı olan yüz ayrı maddede, yüz- : suda çimmek ayrı maddede, yüz- : deri sıyırmak ayrı maddede verilmelidir.bu sözcükler aynı kökten gelmez, sadece eşyazımlı ve doğal olarak eşseslidirler.
ancak at- eylemi yek maddede verilip numaralandırılabilir meselâ, şöyle ki; at- : fırlatmak 2) bilgisi olmadığı halde bir konuda görüş sunmak ...işte burada atmak eyleminin kazandığı ikinci anlam, birinciden gelir, burada numara verilir.tabii hayvam adı olan at ayrı verilmelidir.
yıkılmak : bina v.b. çökmek 2) ruhen çökmek, burada da numara verilir, ama yüz sözcüğünde kökteşlik yoktur dört başka yüz sözcüğü vardır.
tdk'nın utanmasa tek maddeye tıkıştıracağı türkçe sözcükler bir de bu yanlış hazırlamayla iyice az gözükmektedir.bunları da kabaca hesaplarsak şu an 68.000 olan rezil sözlükteki söz sayımız, doğru maddelemeyle birden bire olması gereken biçimde 100. küsür bini bulmaktadır.
sonuç olarak, fransızlar gibi doğru biçimde sözlük hazırlarsak tahminen sözcük sayımız 600.000 küsürlü olacaktır, bu zorla şişirme bir rakam değil, doğru hazırlanmış sözlükle gerçek türkçe sözcük sayısıdır.
(orbekey, 16.05.2008 17:58:00)